Pyetja:

A ka tė drejtė qė prindi ta martojė vajzėn pa lejen dhe dėshirėn e saj? Cilat janė argumentet e Islamit pėr kėtė ēėshtje?


Pėrgjigjja:

Falėnderimet i takojnė Allahut, paqja dhe bekimet e Tij qofshin mbi tė Dėrguarin e Tij Muhamed, mbi familjen e tij, mbi shokėt e tij dhe mbi tė gjithė ata qė ndjekin rrugėn e tij deri nė Ditėn e Gjykimit.

Martesa ėshtė institucion i shenjtė nė Islam, prandaj edhe e bėri lidhjen ndėrmjet burrit dhe gruas lidhje fisnike, e ndėrtuar nė dashuri dhe pėlqim nga tė dy bashkėshortėt. Me kėtė pėlqim, ata qė tė dy, deklarohen gjatė aktit tė martesės, nė prezencėn e dėshmitarėve.
Duke u nisur nga ky fakt themi se derisa elementi kryesor nė martesė ėshtė dashuria dhe pėlqimi i ndėrsjellė, mes burrit dhe gruas, atėherė Islami ka ndaluar qė femra tė martohet, vetėm se me pėlqimin e saj. Pėr kėtė, i Dėrguari, lavdėrimi dhe paqja e Allahut qofshin mbi tė, i nxiste sahabėt, para se tė martoheshin, qė burri dhe gruaja e ardhshme tė takohen dhe ta shohin njėri-tjetrin, pasi syri ėshtė zėdhėnės i zemrės dhe mund tė ndodhė qė takimi me sy t’i afrojė zemrat dhe t’i bashkojė shpirtrat.
Muslimi shėnon se Ebu Hurejra ka thėnė:
"Isha te Pejgamberi, lavdėrimi dhe paqja qofshin mbi tė, kur erdhi njė njeri dhe e lajmėroi se dėshironte tė martohej me njė grua prej ensarėve. Pejgamberi salallahu alejhi ue selem i tha: "A e ke parė! " Ai pėrgjigjet se jo, atėherė ai vazhdon dhe i thotė: "Shko ta shohėsh, ngase ka diēka nė sytė e ensarėve!" (Shėnon Muslimi)
Mugire ibn Shube transmeton se kur e ka informuar Pejgamberin (salallahu alejhi ue selem) pėr fejesėn e vet, ai i ka thėnė:
"Shihe atė, ngase me kėtė bashkimi i juaj mund tė vazhdojė pėrjetėsisht!" Kur erdhėn prindėrit e saj, ai ua transmetoi fjalėt e Pejgainberit, mirėpo me sa duket, ata nuk shprehėn gatishmėri pėr njė gjė tė tillė. Kur dėgjoi vajza nga dhoma, i tha: "Pasi Pejgamberi salallahu alejhi ue selem tė urdhėroi tė mė shohėsh, atėherė mė shiko...". Pastaj Mugireja thotė: "E pashė dhe u martova me tė!" (Shėnon Tirmidhiut, Ahmedi, Ibn Maxhe)
Ndėrsa argumentet e drejtpėrdrejta tė cilat aludojnė e ndalimit tė detyrimit tė vajzės nė martesė pa pėlqimin e saj janė tė shumta dhe ajo grua qė martohet me detyrim i lejohet tė kėrkojė prishjen e asaj kurore. Mė poshtė do tė sjellim disa nga kėto citate:
- Muhamedi, lavdėrimi dhe paqja qofshin mbi tė, thotė: “Nuk lejohet tė martohet gruaja e ve, derisa tė kėrkohet leje nga ajo, ndėrsa nuk lejohet tė martohet vajza beqare, derisa tė merret pėlqimi nga ajo.” E pyetėn atė: “O i Dėrguar i Allahut, si merret pėlqimi nga ajo?” Ai tha: “Pėlqimi i saj ėshtė qė ajo tė heshtė.” (Shėnon Buhariu)
Nga ky hadith kuptojmė se prindit tė vajzės nuk i lejohet assesi qė ta martojė bijėn pa marrė pajtimin nga ajo. Hadithi dallon gjendjen nė mes femrės sė ve, e cila ishte e martuar mė herėt dhe nė mes femrės beqare. Kjo pėr faktin se turpi pėr t’u martuar tek e veja ėshtė mė i vogėl dhe ajo mund tė flasė me prindin e saj mė haptas dhe mė qartė pėr kėtė. Ndėrsa vajza beqare rėndom turpėrohet para prindit qė t’i pėrgjigjet haptas se dėshiron tė martohet. Prandaj Muhamedi, lavdėrimi dhe paqja qofshin mbi tė, thotė se heshtja e saj dhe mosreagimi me fjalė aludon pėr pėrgjigje pozitive pėr pėlqim.

- Nė njė hadith tjetėr, Ibėn Abbasi, Allahu qoftė i kėnaqur me tė, thotė se i Dėrguari i Allahut salallahu alejhi ue selem ka thėnė: "Gruaja e ve (ajo qė ka qenė e martuar mė herėt) ka mė tepėr tė drejtė mbi veten e saj sesa kujdestari (prindi). Kurse nga beqarja kėrkohet leja e saj (pėlqimi pėr martesė) dhe heshtja e saj llogaritet pėlqim." (Shėnon Muslimi, Ebu Davudi, Tirmidhiu)

- Aishja, Allahu qoftė i kėnaqur me tė, tregon se njė vajzė vjen tek ajo dhe i ankohet se babai i saj e kishte martuar pa pėlqimin e saj. Ajo i thotė asaj qė tė ulet dhe tė presė derisa tė vijė i Dėrguari, lavdėrimi dhe paqja qofshin mbi tė. Kur erdhi i Dėrguari, i tregoi pėr ngjarjen dhe ai e dėrgoi dikė ta thėrrasė prindin e saj. Muhamedi, lavdėrimi dhe paqja qofshin mbi tė, i dha tė drejtėn vajzės tė zgjedhė, ta pranojė ose tė refuzoj kėtė martesė. Atėherė ajo tha: “O i Dėrguar i Allahut, unė po pranoj atė qė e ka bėrė babai im (pra po e pranoj kėtė martesė), por desha qė t’u mėsoj femrave se si ėshtė ēėshtja nė kėtė.” (Shėnon Nesaiu, Darekutniu dhe tė tjerėt)

- Gjithashtu, Ibėn Abbasi tregon: "Tek i Dėrguari i Allahut erdhi njė vajzė tė cilėn babai i saj e kishte martuar pa pėlqimin e saj. I Dėrguari i Allahut ia dha tė drejtėn ta pranojė ose ta refuzojė atė martesė." (Hadithi ėshtė i saktė dhe e pėrmend Ibėn Hazmi nė “Muhal-la”)

Shevkani, njėri nga dijetarėt e Sunetit, kur flet pėr kėtė problematikė, pasi i sjell disa nga hadithet e lartpėrmendura thotė: “Sipas kėtyre haditheve, vajza e moshė rritur e cila martohet pa marrė pėlqimin e saj, kurora qė ėshtė vendosur ėshtė e pavlefshme. Kėtė mendim e pėrmban medh`hebi hanefi, Evzaiu, Theuriu dhe shumica e dijetarėve. Imam Tirmidhiu kėtė mendim ia atribuon shumicės sė dijetarėve (xhumhurit)." (“Nejlul Evtar”, vėll.6, f. 289.)

Sipas kėsaj qė e pėrmendėm mė lartė kuptojmė se kujdestari i vajzės e ka obligim tė kėrkojė lejen e vajzės qė tė sigurohet pėlqimi i saj. Ashtu si e cekėm mė lart, martesa ėshtė njė institucion shoqėror i cili ndėrtohet mbi dashuri, harmoni dhe pėrshtatje dhe qė tė plotėsohen kėto, patjetėr kėrkohet pėlqimi i vajzės. Allahu e di mė sė miri!