Etika e kërkuesit të diturisë

Nxënësi i dijes merr një rrugë mjaft të gjatë. Atij gjatë këtij udhëtimi i kërkohet që të pajiset me nozulla dhe zahire për të cilat do të ketë nevojë, prandaj nga gjërat më të rëndësishme që ai duhet të ketë parasysh janë:

1) Sinqeriteti dhe pastrimi i qëllimit

Më lart kemi sqaruar se kërkimi i diturisë është ibadet (adhurim) dhe për të qenë adhurimi i pranuar tek Allahu i Lartësuar, duhet që të bëhet vetëm për hir të Tij dhe të mos shoqërohet ndonjë interes tjetër në këtë. Allahu i Lartësuar thotë:
“E megjithatë, ata qenë urdhëruar vetëm që të adhuronin Allahun me përkushtim të sinqertë."1

Në hadithin e njohur është transmetuar se Pejgamberi, lavdërimi dhe paqja qofshin mbi të, ka thënë: “Veprat vlerësohen sipas qëllimit….”
Kurse rreth atij që kërkon dituri islame për ndonjë qëllim tjetër i Dërguari, lavdërimi dhe paqja qofshin mbi të, thotë: “Kush mëson ndonjë dituri nga dituritë që me të realizohet afrimi tek Allahut (dituritë islame), kurse ai e mëson vetëm për të arritur me atë dituri ndonjë qëllim të kësaj bote, ai Ditën e Gjykimit, nuk do ta gjejë as erën e xhenetit."2
Mjafton vetëm ky hadith për të kuptuar se sa qenësore është pastrimi i nijetit për nxënësin e dijeve islame.

2) Ngritja e paditurisë nga vetja dhe nga të tjerët

Nxënësi i dijes duhet të ketë për qëllim me mësimin e tij ngritjen e injorancës nga vetja dhe nga të tjerët, pasi njeriu në esencë është i padijshëm dhe nxënësi i dijes mëson për ta larguar paditurinë dhe për t'u ngritur. Allahu i Lartësuar thotë:  ”Allahu ju ka nxjerrë nga barku i nënave tuaja e ju nuk dinit asgjë dhe ju dha të dëgjuarit, të parët dhe zemrat, që të jeni falënderues."3

Pastaj me ngritjen e paditurisë njeriu arrin ta njohë drejtë madhërinë e Krijuesit të tij. Allahu i Madhëruar thotë: “Në të vërtetë, nga robërit e Tij, Allahut i frikësohen vetëm të dijshmit, Allahu është vërtet i Plotfuqishëm dhe Falës."4

3) Mbrojtja e fesë

Kërkuesi i dijes duhet ta ketë parasysh rolin e mbrojtjes dhe ruajtjes së fesë, pasi librat në vetvete pa u mësuar e studiuar nuk mund ta mbrojnë fenë dhe fenë nuk e ruan dhe mbron vetëm se bartësi i saj. Krahasimi më i mirë në mes librit dhe kërkuesit të dijes do të ishte sikurse arma dhe ushtari. Ashtu si arma nuk mund të ketë efekt pa e përdorur ushtari, ashtu edhe libri nuk ka efekt pa nxënësin e tij. Prandaj, muslimanët janë të nevojshëm më shumë se kurrë për njerëz të cilët e mësojnë fenë nga burimi dhe u dalin në mbrojtje atyre kur sulmohen nga armiqtë e pamëshirshëm.

4) Frika ndaj Allahut, më të lartit

Nxënësi i dijes zbukurohet duke e plotësuar veten me frikë ndaj Allahut, më të Lartit, pasi kjo është baza e fesë, ashtu siç thotë Imam Ahmedi: “Baza e fesë është frika ndaj Allahut, më të lartit”. Angazhimi me frikë ndaj Allahut duhet të jetë në të gjitha aspektet si ato të jashtme edhe të brendshme. Dijetari nuk mund të konsiderohet dijetar i mirëfilltë përderisa nuk vepron me dijen e tij dhe asnjë dijetar nuk e zbaton diturinë e tij përderisa nuk e ka parasysh frikën ndaj Allahut të Lartësuar.

5) Pasimi i rrugë së të parëve

Kërkuesi i diturisë duhet ta pasojë rrugën e Pejgamberit, lavdërimi dhe paqja qofshin mbi të, duke praktikuar sunetin e tij gjatë marrjes së dijes. Pastaj nga ai kërkohet që ta kuptojë se gjenerata më e denjë të pasohet pas Pejgamberit salallahu alejhi ue selem janë shokët e tij. Kështu që nxënësi i dijes nuk futet në dituritë e shpikura të cilat fatkeqësisht i atribuohen Islamit, por në fakt janë dituri që e devijojnë atë që është përcjellë nga Pejgamberi ynë, lavdërimi dhe paqja qofshin mbi të dhe sahabët e tij, Allahu qoftë i kënaqur me të gjithë.
Pra, marrësi i dijes duhet të jetë pasues i Ehli Sunetit dhe Xhematit dhe u largohet diturive të devijuara që janë shpikur më vonë nga grupacionet të cilat u larguan nga rruga e saktë. Allahu i Lartësuar i thotë: “Kjo është rruga Ime e drejtë; prandaj ndiqeni e mos shkoni rrugëve të tjera që t’ju shmangin nga rruga e Tij. Kjo është ajo që ju porosit Ai për t’u ruajtur nga të këqijat."

6) Mbikëqyrja e Allahut të Gjithëdijshëm

Kërkuesi i dijes e pajis veten me kujtimin se Allahu është në mbikëqyrje të tij gjithmonë dhe kudo që të jetë, haptas dhe në fshehtësi. Ai e vazhdon rrugëtimin e dijes mes frikës dhe shpresës pasi këto për muslimanin janë sikurse dy krahët e zogut.

7) Zemërgjerësia në çështjet diskutabile

Në gjërat për të cilat ka mendime të ndryshme dhe lejohet mospajtimi, ai duhet të jetë zemërgjerë dhe të ketë mirëkuptim. Ndërsa në meseletë në të cilat nuk lejohet mospajtimi e ixhtihadi, ai duhet të jetë më i prerë, por gjithmonë duke pasur parasysh arsyetimin e dijetarëve të cilët kanë rënë në mospajtime të tilla.

8) Stolisja e nxënësit të dijes me ndershmëri dhe moral

Morali dhe ndershmëria duhet të jetë shenja mbrojtëse me të cilën njihet nxënësi i dijes. Sjelljet e mira, fytyra e gëzuar, dhënia e selamit, vetëpërmbajtja, urrejtja e mendjemadhësisë dhe arrogancës, respektimi i të tjerëve, largimi nga tirania e përbuzja e të tjerëve, fisnikëria, etj., duhet të jenë elementet kryesore të moralit të kërkuesit të dijes.

9) Largimi i tubimeve dhe bisedave të kota

Marrësi i dijes nuk qëndron nëpër tubime dhe ndeja në të cilat janë të padobishme e aq më pak nëpër ato vende ku njerëzit bëjnë gibet (përgojojnë), përqeshin të tjerët dhe i tejkalojnë kufijtë e Allahut.

10) Largimi i trazirave

Kërkuesi i dijes e mbron veten nga përfshirja në trazira të turbulluara dhe te zhurmshme. Me të vërtetë gabimi qëndron pas tërbimit dhe kjo e kundërshton etikën e kërkimit të diturisë. Me fjalë të tjera, pjesëmarrja në fitne, mosmarrëveshje dhe situata të tensionuara në të cilat raste ngrihen zërat, ndodhin përbuzje, madje edhe ofendime e sharje e bëjnë kërkuesin e dijes ta përulë veten dhe të ndjekë rrugën që ka marrë.

11) Të pajisurit me urtësi dhe mendjemprehtësi

Me urti ose urtësi kemi për qëllim që nxënësi i dijes të jetë edukator i të tjerëve, kështu që ai t'i flasë çdo njeriu varësisht prej rrethanave të tij dhe me atë që ai do ta pranojë dhe pajtohet.
Njeri i urtë është personi i cili di t`ia gjejë vendin e duhur çdo gjëje. Urtësia është një veçori e cila mund të përfitohet dhe të përsoset vazhdimisht te njeriu. Nëse çdonjëri ka nevojë për urtësi dhe mendjemprehtësi, atëherë nevoja për nxënësin e dijes është më e madhe. Prandaj ai duhet vazhdimisht të bëjë lutje tek Allahu i Madhëruar që ta furnizojë me urtësi në çdo punë dhe vepër. Allahu i Lartësuar thotë: ”Ai ia jep urtësinë kujt të dojë. Cilitdo që i është dhënë urtësia, vërtet që i është dhënë një mirësi e madhe. Por këtë nuk e kupton tjetërkush, përveç njerëzve të mençur."5

 

Vazhdon.

Alaudin Abazi
1.11.2009