Fjala e autorit :

Dëshmoj se nuk ka zot tjetër përveç Tij

      “Dëshmoj” do të thotë njoftoj. Ibn Kajimi (Allahu e mëshiroftë!) ka thënë  në komentimin e Fjalës së Allahut të Madhëruar: "Allahu ka dëshmuar se s'ka të adhuruar përveç Tij" se “Frazat e përdorura nga selefët për dëshminë, vërtiten rreth fjalëve: gjykim, vendim, sqarim dhe lajmërim.” Të gjitha këto kuptime janë të vërteta dhe nuk bien në kundërshtim ndërmjet tyre, pasi dëshmia përfshin fjalët e dëshmuesit, lajmin dhe thëniet e tij, përmban njoftimin dhe sqarimin e tij. Ajo  ndahet në katër shkallë:

      a) Dija, njohja për saktësinë dhe vërtetimin e asaj që dëshmohet.

      b) Ta thotë atë, ta shqiptojë edhe nëse nuk e dinë të tjerët, madje ta thotë atë në vetvete, ta        përmend atë, ta shqiptojë ose ta shkruajë atë.

      c) Të njoftojë të tjerët për atë që dëshmon, t’i lajmërojë ata dhe t’ua sqarojë atyre.

      d) T'i detyrojë të tjerët në përmbajtjen e saj dhe t'i urdhërojë të tjerët me të.

Pastaj ka thënë se shkalla e dijes të cilën dëshmia e përmban është e domosdoshme, sepse  në rast të kundërt personi dëshmon për atë që nuk ka dije. Allahu i Madhëruar thotë: “Përveç atyre që dëshmuan në të vërtetën e që e dinin” Zuhruf-86. Profeti (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) ka thënë për atë që dëshiron të dëshmojë: “Si shembulli i atij, dëshmo!” dhe tregoi me shenjë nga dielli. Transmeton Tirmidhiu.

      Shkalla e të folurit dhe e lajmërimit. Çdokush që flet dhe lajmëron për diçka, ka dëshmuar për atë edhe pse nuk e ka shqiptuar fjalën “dëshmi”. Allahu i Madhëruar thotë: “E i quajtën engjëjt, adhuruesit e Mëshiruesit, femra. A ishin të pranishëm ata në krijimin e tyre? Dëshmia e tyre do të regjistrohet dhe ata do të merren në pyetje”. Zuhruf 19. Pra, Allahu e ka konsideruar fjalën e tyre dëshmi edhe pse ata nuk e kanë përdorur fjalën dëshmi.

      Shkalla e njoftimit dhe informimit ndahet në dy lloje: njoftim me fjalë dhe njoftim me vepra. Kjo duhet të jetë edhe  metoda e çdo mësimdhënësi, njëherë e shpjegon me fjalë dhe një herë e ilustron me shembuj…”

Shkëputur nga libri “Medarixhus-salikijn” vëll. I,  f. 332.

      Fjala e autorit “Nuk ka zot tjetër veç Tij” duhej thënë “S’ka të adhuruar me të drejtë përveç Tij”, sepse vetëm pohimi i teuhidit rrububijeh nuk e fut njeriun në Islam. Allahu i Madhëruar i ka dërguar profetët e Tij, si dhe i ka zbritur librat e Tij, për t’u adhuruar i Vetëm pa i shoqëruar Atij askënd. E ky është njësimi i adhurimit, njësimi me anë të veprave. Ndërsa për njësimin rrububije nuk ka obligime e as vepra në të. Vetë Allahu i ka krijuar krijesat e Tij në një instinkt të tillë, siç e ka urdhëruar profetin e Tij që t’i pyesë idhujtarët: “Thuaj: Kush është Zoti i qiejve dhe Zoti i Arshit të Madh? Ata do të thonë Allahu! Thuaju: E pse nuk frikësoheni pra?” Muminun 86-87. Gjithashtu Allahu i Madhëruar thotë: “E nëse do ti pyesësh ata: kush i ka krijuar qiejt dhe tokën? Do të thonë Allahu…” Llukman 25. Kjo tregon se pranimi i rrububijes nuk e fut personin në islam.

Dijetari islam Ibën Tejmije (Allahu e mëshiroftë!) ka thënë: “Qëllimi me njësimin nuk është thjesht njësimi rrububije që do të thotë, të besuarit se Allahu i Vetëm është Krijuesi i botës siç e mendojnë këtë ehlu-lkelami dhe sufistët, kështu ata mendojnë se duke vërtetuar këtë me argument kanë (vërtetuar) arritur kulmin e besimit. Nëse personi pranon atë që meriton Zoti prej cilësive dhe i largon Atij çdo të metë që Ai ia ka larguar Vetes së Tij, e pranon se Ai i Vetëm është Krijues i çdo gjëje, nuk është njësues deri sa të dëshmojë se nuk ka të adhuruar tjetër përveç Allahut të Vetëm. Pra të pohojë se Allahu i Vetëm është i Adhuruari që e meriton të adhurohet dhe që kërkon  një adhurim të vetëm dhe pa i shoqëruar Atij asgjë. Termi “el ilah” do të thotë i adhuruar që meriton adhurimin dhe nuk do të thotë i aftë për të krijuar…” "Fet’hul Mexhijd"  f. 16.

Qëllimi është se njohja e Zotit është e krijuar dhe instinktive, ndërsa pohimi që kërkohet është pohimi i adhurimit, e siç përmendëm, adhurimi është një term që përmbledh çdo vepër të dukshme apo të fshehtë të cilën e do dhe me të kënaqet Allahu. Këto vepra ndahen në vepra të zemrës, gjuhës dhe gjymtyrëve, siç ka thënë Ibnul Kajimi (Allahu e mëshiroftë!): “Adhurimi mbështetet mbi 15 rregulla. Kush i plotëson ato ka plotësuar shkallët e adhurimit. Për ta sqaruar këtë themi se adhurimi ndahet në vepra të zemrës, gjuhës dhe gjymtyrëve. Gjithashtu adhurimi ka pesë dispozita për gjykimin e veprave: obligim, e ndaluar,  e pëlqyeshme, e papëlqyeshme dhe e lejuar, ku çdonjëra prej tyre ka të bëjë me zemrën, gjuhën dhe gjymtyrët”.

"Fet'hul mexhijd" f. 17.