Fjala e autorit: 

Besojmë se e mira dhe keqja në tërësi

Për njeriun janë caktuar nga i Madhi Perëndi

Atë që e deshi Zoti i Arshit, ashtu ndodhi

Dhe atë që s’e deshi në këtë botë s’e solli

     Ehli suneti beson se Allahu i Madhëruar ka caktuar çdo gjë që do të ndodhë deri në Ditën e Kiametit, e mirë apo e keqe qoftë. Kjo është një prej shtyllave të besimit pa të cilën besimi është i pavlefshëm. Në hadithin e Xhibrilit transmetohet se Profeti (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) është shprehur për besimin se ai është:

“Të besosh Allahun, engjëjt e tij, librat e Tij, të dërguarit e Tij, botën e ardhshme, dhe se çdo gjë që ndodh (e mirë a e keqe), ndodh sipas përcaktimit të Allahut.”

     Para se të fillojmë të sqarojmë shtyllat e kaderit (el kada uel kader), është e domosdoshme të qartësojmë një çështje. Allahu i Madhëruar nuk ka krijuar të keqen e pastër dhe se Atij nuk mund t’i përshkruhet e keqja elementarisht, porse është e lejuar që të lidhet me disa shprehje, siç janë: që e keqja mund të jetë në strukturën e tërësisë së fuqisë së Tij: “Vërtet që Allahu është i Fuqishëm mbi çdo gjë.” E kështu, e keqja mund të përmendet pa e emëruar bërësin e saj, siç thotë Allahu i Madhëruar se xhinët kanë thënë: “Dhe ne nuk dimë, se e keqja u  është kushtuar atyre që janë në Tokë, apo Zoti i tyre do  t’i udhëzojë ata në rrugë të mirë”. Suretul Xhin 10, nëse kjo na bëhet e ditur.

Besimi në caktimin e Allahut mbështetet në katër çështje:

1. Të besuarit se Allahu ka përfshirë me Diturinë e Tij gjithçka që në përjetësi.

2. Besimi se Allahu i Madhëruar ka caktuar fatin e çdo gjëje dhe pastaj e shkroi atë në Leuhi Mahfudh¹⁰.

3. Besimi se Allahu i Madhëruar ka krijuar çdo gjë duke iu përmbajtur Vullnetit dhe Diturisë së Tij.

4. Besimi se Allahu i Madhëruar i ka ligjëruar krijesave të Tij një ligj dhe i ka urdhëruar ata që ta zbatojnë. Kush i bindet Allahut, i bindet me Mirësinë e Tij, i Cili është i Vetëm dhe Ai është begatues për këtë, ndërsa kush e kundërshton Allahun, le të mos fajësojë askënd, përveç vetes së tij dhe ai nuk mund të arsyetohet se kjo gjë ishte e caktuar. Pra, nuk mund të argumentohesh me caktimin e Allahu të Madhëruar, sepse askush nuk e di se çfarë është caktuar për të. Çdo gjë që caktohet për krijesën e Tij, Allahu i Madhëruar e bën atë në sajë të Diturisë së Tij. Allahu i Madhëruar thotë:

“E ata që i shoqëruan (shok në adhurim) Zotit, do të thonë: "Sikur të mos donte Allahu, nuk do t’i bënim shok, as ne, as prindërit tanë, e as nuk do të ndalonim asnjë gjë." Kështu patën gënjyer edhe ata që ishin para tyre derisa përjetuan dënimin Tonë të ashpër. Thuaj: “A mos keni ndonjë fakt e të na e prezantoni atë neve?” Ju i mbështeteni vetëm hamendjes, në të vërtetë, vetëm gënjeni.” Enam 148.

Kjo do të thotë se ata nuk e dinë që Allahu ka caktuar për ta mosbesimin dhe as nuk e kanë parë çfarë ka për ta në Leuhi Mahfudh (Pllakën e ruajtur).

Nëse ata thonë: “Mosbesimi ynë tregon se vetëm Allahu e ka caktuar atë mbi ne dhe se gjërat nuk bien në kundërshtim me Vullnetin e Allahut.” Kundërpërgjigja ndaj tyre është se kjo mund të vërtetojë atë që ka kaluar, ndërsa për atë që do të vijë, ju nuk e dini se çfarë është përcaktuar për ju. Kjo nuk ju ndalon për të besuar, por përkundrazi, ligjërisht ju urdhëron për të besuar. Nëse ata thonë: “Nëse asgjë nuk ndodh pa suksesin e Allahut, atëherë, përse Allahu nuk na ka dhënë sukses neve për t'u udhëzuar?!” U themi atyre se Allahu ju ka krijuar juve për t'ju sprovuar dhe për këtë ka thënë:

“…Allahu ka argumentin më të plotë edhe sikur të donte Ai, do t’ju vinte në rrugë të drejtë të gjithëve.” En'am 149.

     Është transmetuar në  gjurmë të sakta se Hasan el Basri i ka shkruar Hasan ibn Aliut dhe e ka pyetur atë për kadanë dhe kaderin, ndërsa Hasani i ka shkruar: "Kush nuk beson në vendimin e Allahut të Madhëruar dhe caktimin e Tij (kadanë dhe kaderin), të mirën dhe të keqen e këtij caktimi, ai ka mohuar (ka dalë prej fesë). Kush ia ngarkon gjynahet e tij Zotit të vet, ai ka mëkatuar, sepse bindja ndaj Allahut të Madhëruar nuk bëhet me mospëlqim dhe se Ai nuk kundërshtohet me epërsi, pasi Allahu i Madhëruar është Sunduesi i asaj që ka nën pronësi, i Fuqishëm për atë që u ka caktuar. Nëse ata veprojnë me bindje ndaj Tij, nuk ndërhyn ndërmjet tyre dhe ndërmjet asaj që kanë punuar, e nëse ata e kundërshtojnë Atë me veprimet e tyre, Ai nëse dëshiron do të ndërhyjë ndërmjet tyre dhe asaj çka vepruan, e nëse nuk e bën këtë nuk është Ai i cili i ka imponon ata për të bërë gjynahe. Sikur Allahu t’i detyronte krijesat për t'iu bindur Atij nuk do t'ua rrëzonte atyre sevapin (shpërblimin) dhe nëse do t'i detyronte ata për ta kundërshtuar Atë, nuk do t’ua rrëzonte (zbriste) atyre dënimin, e nëse Ai do t'i linte ata të vepronin ç’të donin (t'i linte pa përkujdesje) kjo do të ishte pamundësi në kaderin (fuqinë e Tij), porse Ai u ka lënë atyre dëshirën, të cilën ua ka mbuluar (lënë në fshehtësi). Nëse ata i binden Atij kjo është mirëdashje e Tij ndaj tyre, e nëse ata e kundërshtojnë ky është argument ndaj tyre."

Ky është dhe kuptimi i vargjeve të tjera të autorit:

Atë që e deshi Zoti i Arshit, ashtu ndodhi

Dhe atë që s’e deshi në këtë botë s’e solli

Në këtë çështje kanë devijuar (çështjen e caktimit të Zotit) dy grupe:

Grupi i parë: Kaderijtë¹¹, të cilët thonë: "Allahu nuk ka paracaktuar gjë prej punëve të krijesave, por vetë ata i krijojnë veprat e tyre." Ata mendojnë se sikur të jetë përcaktuar për jobesimtarin mosbesimi i tij dhe nëse Zoti do ta ndëshkonte atë, atëherë Ai do të ishte i padrejtë. Si kundërpërgjigje ndaj tyre u themi se Allahu e ka përcaktuar këtë në përputhje me Diturinë e Tij ndaj tyre, ndërkohë që i ka lënë ata ndërmjet mosbesimit dhe besimit në përputhje me Drejtësinë e Tij për ta.

Allahu i Madhëruar ka thënë:

“E ti thuaj: “E vërteta është nga Zoti juaj. E kush të dojë le të besojë, kush të dojë le të mohojë…” Kehf 29.

Nëse Allahu i dënon ata, i dënon për punët e tyre dhe jo për shkak të Diturisë së Tij (ndaj tyre). Argumenti i sipërpërmendur shërben edhe si kundërpërgjigje ndaj grupit që do të vijojë.

Grupi i dytë: Xhebrijtë¹², të cilët thonë: "Allahu i Madhëruar i ka detyruar krijesat e Tij për veprimet e tyre dhe i ka shtrënguar ata (për të vepruar) sikurse penda në drejtim të erës." Kjo tregon se Allahu i Madhëruar i ka lënë ata të lirë dhe ka caktuar për ta zgjedhjen.

Ehli suneti është i mendimit se Allahu i Madhëruar ka ditur çdo gjë, pastaj ka krijuar gjithçka në bazë të Diturisë së Tij dhe ka baraspeshuar ndërmjet Dijes dhe Krijimit. Ata nuk e paraprijnë Diturinë e Allahut mbi lirinë që u ka dhënë krijesave të Tij për të zgjedhur, siç kanë thënë xhebrijtë; dhe as lirinë për të zgjedhur mbi Diturinë e Tij, siç kanë thënë kaderijtë.